Układ optyczny oka i zaburzenia akomodacji (starczowzroczność, niedomoga akomodacji)

Układ optyczny oka i zaburzenia akomodacji (starczowzroczność, niedomoga akomodacji)Oceń:
(3.00/5 z 4 ocen)
dr hab. n. med. Anna Kubatko-Zielińska
Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej
Katedra Okulistyki
Pracownia Patofizjologii Widzenia i Neurookulistyki, UJ CM, Kraków
Układ optyczny oka i zaburzenia akomodacji (starczowzroczność, niedomoga akomodacji)

Co to jest i jakie są przyczyny zaburzeń?

Oko jest wyposażone w złożony układ optyczny, który łamie światło i w prawidłowych warunkach (w oku miarowym) ogniskuje je na siatkówce. Układ optyczny oka składa się z rogówki (zob. Budowa narządu wzroku), soczewki, cieczy wodnistej i ciała szklistego.


Ryc. Zdrowe oko

Moc soczewki zdrowego oka nie jest stała. Zależy od odległości, w jakiej znajduje się oglądany punkt. Gdy oko patrzy na blisko położony punkt, moc soczewki jest większa, niż gdy patrzy na punkt położony w dużej odległości. Zmiana mocy łamiącej soczewki i jej kształtu przy patrzeniu z bliska, tzn. nastawność (akomodacja), zachodzi dzięki zmianom napięcia okrężnych włókien mięśnia rzęskowego oka. Podczas patrzenia na odległy punkt mięsień rzęskowy jest rozluźniony, układ więzadłowy utrzymujący soczewkę jest napięty, a soczewka ma płaski kształt i załamuje światło słabiej. Podczas patrzenia na bliski punkt mięsień rzęskowy jest napięty, a układ więzadłowy soczewki rozluźniony, dzięki czemu soczewka staje się bardziej kulista i silniej załamuje światło. Wskutek akomodacji układ optyczny oka może zogniskować obraz obiektu położonego w bliskiej odległości, mimo że odbite od niego światło biegnie rozbieżnie. Siła załamywania światła zdrowego nieakomodującego oka wynosi około 62 dioptrie (D), w tym rogówki około 43D, a soczewki około 19D.

Kiedy układ optyczny oka jest za słaby lub zbyt mocny w stosunku do długości gałki ocznej, można mówić o wadzie refrakcji (oko niemiarowe). W wadach refrakcji obraz ogniskowany jest przed siatkówką (krótkowzroczność), za siatkówką (nadwzroczność) lub nie ma jednego ogniska (niezborność). Obraz widziany przez oko niemiarowe nie jest wyraźny. Zaburzenia akomodacji w postaci starczowzroczności lub niedomogi akomodacji u dzieci i młodzieży, a także skurcz akomodacji, występują niezależnie od miarowości czy niemiarowości oka.

Jak często występuje?

Wady refrakcji (niemiarowość) występują bardzo często (u około 80% osób). Nie zawsze konieczne jest korygowanie wady refrakcji, na przykład mała nadwzroczność lub mała niezborność do 1D najczęściej nie zaburza widzenia i nie wymaga leczenia.

Starczowzroczność powstaje na skutek zmniejszania się elastyczności soczewki u wszystkich, niezależnie od wady refrakcji. Jedynie objawy starczowzroczności są zależne od refrakcji oka i mogą się pojawić zarówno przed 40. rokiem życia, jak i później.

Niedomoga akomodacji u dzieci i młodzieży spowodowana zaburzeniem przekazywania bodźca do akomodacji występuje rzadko. Równie rzadko występuje skurcz akomodacji.

Jakie są objawy zaburzeń?

Objawom związanym z krótkowzrocznością, nadwzrocznością i niezbornością poświęcono osobne rozdziały (zob. Krótkowzroczność (łac. miopia, gr. myopia), Nadwzroczność (łac. hypermetropia, hyperopia)). Szczególną sytuacją kliniczną jest niedomoga akomodacji i związana z nią tzw. starczowzroczność (łac. presbyopia), która powoduje złe widzenie z bliska. U dzieci i osób młodych soczewka jest elastyczna i oko z łatwością akomoduje. Elastyczność soczewki zmniejsza się z wiekiem i około 40. roku życia jest już tak mała, że widzenie z bliska jest tym mniej wyraźne, im bliżej oka znajduje się oglądany obiekt, a około 60. roku życia oko prawie nie akomoduje. Jest to właśnie starczowzroczność. Korygują ją soczewki skupiające, oznaczane znakiem plus (+). Najczęściej po przekroczeniu 40. roku życia konieczne jest używanie okularów o mocy około +0,5D–+1,0D do pracy z bliskiej odległości, takiej jak pisanie, czytanie, szycie. W ciągu następnych lat siła okularów do czytania musi być zwiększana, zwykle o około +0,5D co 5 lat. Osoby z nadwzrocznością odczuwają dolegliwości związane ze starczowzrocznością wcześniej, a moc ich okularów do czytania musi być większa niż osób bez nadwzroczności. Z kolei osoby z krótkowzrocznością ujawniają niedomogę akomodacji później niż w 40. roku życia, a moc ich okularów do czytania musi być mniejsza niż moc ich okularów do dali i mniejsza niż moc szkieł do pracy z bliska osób bez krótkowzroczności.

Niedomoga akomodacji może pojawić się także u młodych osób, a nawet u dzieci. Zwykle występuje ona w związku z zaburzeniami przekazywania bodźca akomodacyjnego w następstwie uszkodzenia nerwu III, w ukrytym zezie (zob. Zez) rozbieżnym maskowanym przez konwergencję (tj. zbieżny ruch gałek ocznych sprzężony z akomodacją), w zatruciu jadem kiełbasianym albo z nieznanej przyczyny. Mówi się wówczas o młodzieńczej starczowzroczności. U zdrowych dzieci i młodzieży do 20. roku życia bez niedomogi akomodacji nastawność soczewki pozwala na wyraźne widzenie przedmiotów znajdujących się nawet bliżej niż 10 cm od oka. W niedomodze akomodacji ten tzw. punkt bliski akomodacji położony jest dalej niż 10 cm od oka. Dzieci z tym zaburzeniem nie lubią czytać, bywają uznawane za dyslektyczne i mają często bóle głowy. Dolegliwości te ustępują po zastosowaniu okularów skupiających, o znaku plus (+), o odpowiedniej mocy, zależnej od stopnia niedomogi akomodacji.

Innym zaburzeniem akomodacji jest skurcz akomodacji. Polega on na stałym i nadmiernym napięciu akomodacji, nawet podczas patrzenia w dal. Skurcz akomodacji powoduje pozorną krótkowzroczność. Niekiedy jest on poprzedzony utrudnionym rozluźnianiem akomodacji przy przenoszeniu wzroku z bliskich przedmiotów na położone w dalszej odległości. Widzenie w dal staje się wyraźne dopiero po chwili.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Moc refrakcji oka określa się za pomocą badania zwanego skiaskopią (zob. Badanie wady wzroku [wady refrakcji]) lub refraktometrią. Przed wykonywaniem tych badań u dzieci i młodzieży, u których soczewka jest bardzo elastyczna, konieczne jest porażenie akomodacji (przez porażenie mięśnia rzęskowego; zob. Budowa narządu wzroku). Można je spowodować, podając do worka spojówkowego (zob. Budowa narządu wzroku) krótko działające krople 1% tropikamid lub długo działającą atropinę. U młodych osób i u dzieci z objawami niedomogi akomodacji mierzy się też położenie punktu bliskiego akomodacji (tj. najmniejszej odległości z jakiej pacjent jeszcze widzi wyraźnie), który do 20. roku życia powinien znajdować się w odległości mniejszej niż 10 cm przed okiem.

Jakie są sposoby leczenia?

W celu korygowania wad refrakcji i zaburzeń akomodacji używa się okularów (zwykłych, dwuogniskowych albo progresywnych) lub soczewek kontaktowych. Możliwe też jest leczenie operacyjne (chirurgiczna lub laserowa korekcja wad wzroku).

U osób ze skurczem akomodacji konieczne jest podawanie przez około 2 tygodnie do obu oczu leku porażającego mięsień rzęskowy (w celu uniemożliwienia akomodacji i usunięcia pozornej krótkowzroczności) oraz używanie okularów odpowiednich do rzeczywistej wady refrakcji. Zaleca się u tych osób przestrzeganie zasad higieny pracy wzrokowej, głównie unikanie przedłużającej się pracy wzrokowej z bliska.

Co zrobić po zakończeniu leczenia?

Należy używać odpowiednich okularów lub soczewek kontaktowych i okresowo je zmieniać. Wskazana jest okresowa kontrola okulistyczna.

Jak uniknąć zachorowania?

Niedomogi akomodacji związanej z wiekiem (starczowzroczności) nie da się uniknąć. Wyraźne widzenie z bliska umożliwiają odpowiednie okulary lub soczewki kontaktowe. U osób z niedomogą akomodacji, które nie używają odpowiednich okularów do bliży, mogą występować bóle oczu i głowy, łzawienie, nadmierne mruganie, przewlekłe zapalenie spojówek i brzegów powiek. Ćwiczenia rozluźniające napięcie akomodacji i krótkie przerwy w pracy wzrokowej z bliska działają korzystnie u osób, które długo pracują przy monitorze i dużo czytają.

Data utworzenia: 26.09.2012
Układ optyczny oka i zaburzenia akomodacji (starczowzroczność, niedomoga akomodacji)Oceń:
(3.00/5 z 4 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Kamila
      2017-07-16 08:53
      Witam moja wada to +3,75 , i zaburzenie akomodacji , okulary noszę cały czasz . Od 4 lat urzywam soczewek +4 optic nigh &day . Od jakiegos czsu zauważyłam ze mam problem z czytaniem w soczewkach , w okularach nie ma tego problemu a w soczewkach drobnego druku (np. Wiadosc sms) nie przeczytam . Proszę wyjaśnić mi jaka może być tego przyczyna . Dodam że założylam kiedyś na soczewki okulary +1 i tekst był tak wyrazźny jakbym czytala w swoich okularach +3,75 .Pozdrawiamodpowiedz
      • alicja
        2017-08-27 14:52
        Masz za słabe soczewki ;- )) idź do dobrego optometrystyodpowiedz
    • eTom
      2017-03-11 01:00
      Mam 64 lata. Od ok. 18 lat noszę okulary z powodu starczowzroczności. Nie miałem (i nie mam) innej wady wzroku. Około 4 lat temu starczowzroczność przestała się pogłębiać i "zatrzymała" się na poziomie +3,75 dioptrii (do bliży) i 1,75 (do dali). Pół roku temu zauważyłem, że znowu gorzej widzę, jednocześnie uświadomiłem sobie, ze dzieje się tak już od jakiegoś czasu - widocznie był to proces ciągły, dlatego wcześniej tego nie zaobserwowałem. Badanie u okulisty wykazało, że starczowzroczność się ....zmniejszyła i to o 1,0 - 1,25 dioptri. Szukałem informacji w internecie, ale nigdzie nie znalazłem nic na temt możliwości cofania się starczowzroczności. Proszę o wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy.odpowiedz
      • Wito
        2017-09-14 00:42
        zaćma jądrowa ze wzrostem współczynnika załamania światła przez materiał własnej soczewkiodpowiedz
      • alicja
        2017-08-27 14:50
        niestety, ale to prawdopodobnie zaczyna się zaćmaodpowiedz
      • AS
        2017-06-18 14:54
        Możliwe jest,że soczewka oczna wraz z wiekiem (co jest naturalne) "zgęstniała optycznie", zwiększyła moc swoja,a zarazem calego ukladu optycznego oka-dlatego oko potrzebuje mniejszej "plusowej" pomocy, aby widzieć wyraźnie. Zjawisko to jest opisywane jako mętnienie soczewki wewnątrzgałkowej. Proces ten postępuje powoli, az moze doprowadzic do zamglenia widzenia (zaćma). Innym powodem moga byc inne warunki badania (mam tu na mysli szczególnie oswietlenie gabinetu).odpowiedz
    • Renata
      2016-04-22 06:40
      Dzień dobry. Próbuję zrozumieć, co się dzieje z moimi oczami, stąd wpis tutaj. Stwierdzono u mnie cukrzycę. W tamtym momencie miałam do dali okulary o mocy +1,5, do bliży +2,5. Po podaniu leków obniżających poziom cukru wzrok zaczął "wariować": w ciągu dwóch miesięcy wada "doszła" do poziomu + 4,75 do bliży, +4 do dali. A potem spadek w dół do stanu wyjściowego (cały proces trwał 3 miesiące). Optometrysta stwierdził, ze aby wspomóc akomodację, powinnam choć przez pół godziny dziennie nosić okulary +4, pomimo dyskomfortu i bólu głowy, aby pozwolić mięśniom oka odpocząć. Nic z tego nie rozumiem - czy mięśnie oka tak pracują, że ukrywają wadę na poziomie +4? czy mam niższą wadę z powodu unormowania cukru? Z poważaniem Renataodpowiedz
      • Wito
        2017-09-14 00:58
        podwyższony poziom cukru w płynie i ciele szklistym powoduje wzrost współczynnika załamania światła w tych ośrodkach a tym samym spadek mocy łamiącej soczewki, co skutkuje pojawieniem się nadwzroczności lub jej wzrostem nawet o 3 dioptrie. Po normalizacji poziomu cukru następuje powrót do stanu wyjściowegoodpowiedz
      • Kryn
        2017-01-02 11:54
        zaleznosc oka od cukru jest miarowa. wkoncu cukrzycy traca wzrok. to jest naturalny objaw.odpowiedz
        • MZ
          2017-01-31 14:18
          Powód dla którego "cukrzycy tracą wzrok" jest inny. Niekontrolowana cukrzyca wpływa niszcząco na stan naczyń krwionośnych a to z kolei powoduje uszkodzenie siatkówki tzw. "retinopatia cukrzycowa" . Nie powinno się to zdarzyć przy leczonej i kontrolowanej cukrzycy, jednak trzeba regularnie kontrolować stan dna oka. Fluktuacje poziomu cukru powodują także zmiany wielkości wady refrakcji, ale w przy ustabilizowanym poziomie cukru wada powinna być stała (choć być może inna niż przed pojawieniem się objawów cukrzycy). Dlatego przy pomiarze wady wzroku i doborze okularów korekcyjnych trzeba powiedzieć o cukrzycy.odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Niewidomi na drodze
    Bezpieczne przemieszczanie się często utrudniają im letnie ogródki przed kawiarniami, manekiny wystawiane przed sklepami z ubraniami czy reklamy w postaci tzw. potykaczy ustawiane na zbyt wąskich chodnikach.
  • Umożliwić dopłaty do operacji zaćmy
    Pacjenci powinni mieć możliwość dopłaty do ponadstandardowej operacji z wykorzystaniem droższych, bardziej nowoczesnych soczewek – przekonywali w poniedziałek eksperci podczas śniadania prasowego w Warszawie.
  • Kielce - reorganizacja kolejki do operacji zaćmy
    Pacjenci oczekujący na zabiegi usunięcia zaćmy w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Kielcach, którzy wymagają przyspieszenie terminu operacji, proszeni są o kontakt z Kliniką Okulistyki WSzZ.

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies